در دل روستاهای سرسبز آذربایجان‌غربی، جایی که صدای رودخانه‌ها با نوای کار کشاورزان درهم می‌آمیزد، جانی تازه به اقتصاد محلی دمیده شده است. این روزها، در بسیاری از مناطق استان از ارومیه تا ماکو در شمال و میاندوآب در جنوب آذربایجان‌غربی واژه‌ای میان اهالی دهان‌به‌دهان می‌چرخد؛ «روستا بازار».

صبح یک روز پاییزی، هنوز خورشید کامل از پشت دامنه‌های سبز سر برنیاورده بود که صدای خنده و گفت‌وگوی زنان روستایی فضای حیاط مدرسه قدیمی روستا را پر کرده؛ همان‌جایی که سال‌ها با تاسیس مدرسه جدید در روستا بدون استفاده بود و امروز به «روستابازار» تبدیل شده است.

رنگ‌های شاد بسته‌های خشکبار، بوی نان تازه و سبدهای پر از سبزی و سیب، چشم هر رهگذری را می‌گرفت. اما اینجا فقط یک بازار ساده نبود؛ روایت تازه‌ای بود از بازگشت امید به زندگی مردمانی که عمرشان را پای خاک و زراعت گذاشته‌اند.

این روزها روستابازارها فقط محلی برای خرید چند قلم جنس نیستند؛ به نمادی از تحول اقتصادی، حذف واسطه‌ها و کوتاه شدن فاصله بین تولیدکننده و مصرف‌کننده تبدیل شده‌اند.

همان‌طور که کارشناسان می‌گویند، این مراکز توانسته‌اند سود واقعی را به دست کسانی برسانند که هر روز با طلوع آفتاب، کارشان را در مزرعه آغاز می‌کنند و شب با خستگی شیرین کار، به خانه برمی‌گردند.

راه‌اندازی این بازارها معجزه‌های کوچکی هم در پی داشته است؛ از تنظیم قیمت‌ها و جلوگیری از نوسانات بازار گرفته تا رونق صنایع‌دستی، معرفی سبک زندگی روستایی، افزایش تعامل با شهرنشینان و حتی جذب گردشگران کنجکاوی که به دنبال تجربه‌ای ناب از زندگی بومی هستند.

نسرین رضایی، یکی از زنان کارآفرین روستایی در ارومیه، با لبخندی پر از غرور درباره تحول زندگی زنان روستایی می‌گوید: «زنانی که تا چند سال پیش با سختی و تنگنای مالی روبه‌رو بودند، امروز با همین روستابازارها توانسته‌اند زندگی‌شان را از نو بسازند.»

او با اشتیاق از جهش فروش محصولات می‌گوید؛ فقط در ۴۵ روز پاییز امسال، ۳۰ تن محصول فروخته‌اند و این موفقیت حال و هوای تعاونی را زیر و رو کرده است.

خریداران نیز از این تغییرات بی‌نصیب نمانده‌اند. احمد جوانی، یکی از مشتریان دائمی این مراکز در ارومیه، معتقد است که این بازارها توانسته‌اند «دست دلالان را کوتاه کنند و قیمت‌ها را واقعی‌تر» به مردم ارائه دهند؛ کالاهایی که مستقیم از دل خاک به سفره خانواده‌ها می‌رسد.

مدیرعامل اتحادیه شرکت‌های تعاونی روستایی ارومیه، حمید حنیفه با افتخار از دستاورد این طرح می‌گوید: «علاوه بر سود خوبی که نصیب کشاورزان و روستاییان می‌شود، مردم هم می‌توانند سریع‌تر و به‌موقع به اقلام مورد نیازشان دسترسی پیدا کنند.»

وی اضافه می کند: در روستا بازرها و یا همان فروشگاه‌هایی که با نام تروکا (TROKA) شناخته می‌شوند، همه چیز یافت می‌شود؛ از حبوبات و سیب درختی گرفته تا میوه‌های فصلی، لوازم خانگی، صنایع دستی روستایی و دامی و حتی اقلام کالابرگی.

به گفته این کارشناس مهم‌تر از همه، بسیاری از این کالاها تا ۳۰ درصد ارزان‌تر از بازار شهری عرضه می‌شوند، چرا که مستقیم از دست کشاورز به دست خریدار می‌رسند.

سودی که در روستا می‌ماند

مدیرعامل اتحادیه شرکت‌های تعاونی روستایی ارومیه براین نکته تاکید دارد که در گذشته بخش زیادی از درآمد کشاورزان در مسیر فروش محصولات به واسطه‌ها از بین می‌رفت. امروز اما در روستا بازارها، سود حاصل از فروش کالا مستقیما به اعضای تعاونی‌ها و تولیدکنندگان روستایی بازمی‌گردد.

حنیفه توضیح می‌دهد: «شعار ما ارائه کالای باکیفیت و منصفانه است. سعی کرده‌ایم در انتخاب و بسته‌بندی همه اقلام، شأن مشتری و تولیدکننده رعایت شود.»

وی ادامه می‌دهد: در کنار تقویت تولید داخلی، این طرح باعث اشتغال‌زایی محلی، افزایش قدرت خرید و تضمین امنیت غذایی شده است و به نوعی از اقتصاد محلی حمایت می‌شود.

به گفته این کارشناس همزمان، کالاهای اساسی با کالابرگ‌های اعتباری در اختیار خانوارهای کم‌درآمد قرار می‌گیرد تا هیچ خانه‌ای بدون مایحتاج روزمره نماند.

از مزرعه تا بازار؛ آرزوی قدیمی، واقعیت امروز

به گفته‌ مدیر تعاون روستایی آذربایجان‌غربی، تا امروز ۱۹ مرکز روستا بازار در استان راه‌اندازی شده است. او این مراکز را یکی از محورهای اصلی برنامه دولت چهاردهم برای حمایت از تولید و معیشت می‌داند.

سجاد حسامی با بیان اینکه روستا بازارها با هدف حذف دلالان و با شعار از مزرعه تا بازار شکل گرفته‌اند، می‌گوید: تلاش می‌کنیم دسترسی عادلانه مردم به کالاهای اساسی را فراهم کنیم و فشار اقتصادی را بر خانوارها کاهش دهیم.

وی ادامه می‌دهد: در این بازارها، محصولات کشاورزی، مواد غذایی، نهاده‌های دامی، کود، سموم و حتی تجهیزات برقی کشاورزی عرضه می‌شود. قیمت‌ها بین ۱۰ تا ۳۰ درصد کمتر از بازار آزاد است و همین تفاوت، انگیزه‌ای بزرگ برای خرید از تولیدکننده‌ محلی ایجاد کرده است.

نگاه رو به آینده

حسامی از چشم‌انداز آینده این طرح سخن می‌گوید و اینکه برنامه‌ریزی شده تا تعداد روستا بازارها به‌زودی افزایش یابد به گونه‌ای که در شهرستان ماکو در شمالی‌ترین نقطه آذربایجان‌غربی چهار مرکز جدید و در سایر شهرستان‌ها چهار بازار دیگر راه‌اندازی می‌شود.

او بر همکاری نهادهای مختلف از جمله شهرداری‌ها، فرمانداری‌ها و جهاد کشاورزی تأکید دارد و معتقد است توسعه این مراکز، گامی مهم در اجرای طرح معیشت ملی و گسترش اقتصاد پایدار روستایی است.

این کارشناس بخش کشاورزی و تعاونی‌های روستایی براین باور است که با این روند، روستاییان نه‌تنها تولیدکننده، بلکه کارآفرینانی محلی خواهند بود که مستقیما در چرخه‌ اقتصاد کشور نقش ایفا می‌کنند.

پایان خوش یک داستان اقتصادی

به گزارش ایرنا روستا بازارها قصه‌ای از جاری شدن امید در دل زمین‌های کشاورزی هستند. قصه‌ مردمی که با اتحاد و کار گروهی، در قالب تعاونی‌های روستایی توانسته‌اند ساختار سنتی فروش محصولات را تغییر دهند و به جای دلالی، عدالت را در تجارت زنده کنند.

آنچه امروز در قالب روستابازارها شکل گرفته، تنها یک الگوی تازه فروش نیست، بلکه مدلی موفق از اقتصاد مردمی و عدالت‌محور است که توانسته هم‌زمان منافع تولیدکننده و مصرف‌کننده را تأمین کند.

روستابازارها با ایجاد اشتغال، تقویت نقش زنان روستایی، افزایش امید و انگیزه در میان تولیدکنندگان و احیای فرهنگ و هویت بومی، گامی مؤثر در مسیر توسعه پایدار روستاها برداشته‌اند. استقبال مردم و رضایت کشاورزان نشان می‌دهد که این مسیر، مسیری درست و قابل گسترش است.

به نظر می‌رسد تداوم و توسعه این طرح، با حمایت بیشتر دستگاه‌های اجرایی و مشارکت فعال تعاونی‌های روستایی، می‌تواند نقشی کلیدی در تنظیم بازار، کنترل قیمت‌ها و رونق اقتصاد محلی ایفا کند؛ مسیری که اگر به‌درستی ادامه یابد، نه‌تنها به تقویت معیشت روستاییان می‌انجامد، بلکه پیوندی پایدار میان شهر و روستا ایجاد خواهد کرد.

در انتهای این مسیر، شاید بتوان جمله‌ ساده‌ای را خلاصه‌ تمام تلاش‌ها در این زمینه دانست و آن این است که وقتی سود از زمین تا سفره‌ مردم به‌درستی تقسیم شود، روستا هم دوباره زنده می‌شود.